5314 – Kapelle

von Matthijs Rietveld

In de België kun je niet om ze heen: kapellen, kruisbeelden, kleine sacrale plekken die al eeuwenlang het landschap markeren. Tijdens een zomer in 2023, onderweg naar een vakantiehuis in Ter Hand, trok één kruisbeeld mijn aandacht. Groot, aanwezig, onverstoorbaar. Het werd het startpunt van een zoektocht die uitmondde in een foto-expositie over deze stille bakens van tijd en eeuwigheid.

Waar tijd blijft hangen
Kapellen zijn geen decorstukken. Het zijn verhalen, vaak vergeten maar nog altijd voelbaar. Ze stonden er tijdens oorlogen, bij processies, gebouwd als dankbetuiging voor genezing of thuiskomst. Ze zagen kinderen naar school gaan, geliefden die afscheid namen, soldaten ver van huis, nabestaanden opzoek naar hun laatste rustplaats.
In de Westhoek, waar de Eerste Wereldoorlog diepe littekens achterliet, zijn kapellen bijna tijdscapsules. Het kruisbeeld van Ter Hand staat zelfs op een foto uit 1918 fier overeind tussen het puin van een verwoest gehucht. Dat beeld, dat toen getuige was van onvoorstelbare ellende, staat er nu nog steeds. En wij rijden erlangs, haast achteloos.

Een glimp van het sacrale
Waarom raken juist kapellen ons, en niet dat oude huis of die boom? Omdat ze iets bieden wat bomen en huizen niet kunnen: een blik op het eeuwige. Vlaanderen kent een katholieke traditie waarin het goddelijke zichtbaar mag zijn. In Nederland is dat minder vanzelfsprekend. Maar, zo blijkt uit allerlei onderzoek, de behoefte aan religieuze, tastbare symboliek neemt toe – ook bij wie gelovig is opgegroeid.
Een kapel is geen museumstuk uit een vervlogen tijd. Vaak brandt er nog een kaarsje, ligt er een bloem, wordt er een deurtje geopend. Iemand komt erlangs, even maar, met een kort gebed dat bij hem of haar hoort. En dan weer verder.

Richtingwijzers voor vandaag
Kapellen markeren oude pelgrimsroutes, maar ze wijzen ons ook nu de weg. Psychiater Dirk De Wachter zegt dat we met de dood van God ook onze richting kwijt zijn geraakt. Mensen zoeken opnieuw naar ankers, naar symbolen die houvast geven in een tijd waarin het zicht slecht is.
Kapellen doen precies dat. Ze herinneren ons aan wat belangrijk is, midden in het alledaagse. Ze zijn de post its van het landschap, reminders van hoop, dankbaarheid, verlangen, geloof – of simpelweg menselijkheid.